Herbergen in de kunst

In de beeldende kunst – en dan met name de schilderkunst – was en is de herberg een populair motief. Een van de meesterwerken uit de 17e eeuw met dat onderwerp is het schilderij Gezelschap voor Herberg de Kroon uit 1630 van Jan Miense Molenaer (Frans Hals Museum in Haarlem) dat als passend openingsbeeld werd gekozen voor de website herbergenvannederland.nl.

Molenaer was getrouwd met Judith Leyster, een van de weinige vrouwelijke schilders uit de Gouden Eeuw, lid van het Haarlemse schildersgilde. Haar talent was onmiskenbaar groter dan dat van haar echtgenoot, toch werden lange tijd veel van Judiths schilderijen aan hem toegeschreven. Van haar werk is niet veel bewaard gebleven, topstukken zijn te zien in wederom het Frans Hals Museum, het Rijksmuseum Amsterdam en het Mauritshuis in Den Haag.

Humoristisch en luidruchtig
Molenaers stijl en onderwerpen worden gezien als directe voorlopers van de latere schilderijen van Jan Steen. De twee deelden een voorliefde voor humoristische en luidruchtige taferelen uit het dagelijks leven. Jan Steens beroemdste herbergschilderij is Dansende boeren bij een herberg (collectie van wederom het Mauritshuis) uit 1646-48. Steen, aan wie de Lakenhal in Leiden momenteel een tentoonstelling heeft gewijd, maakte meer variaties op dit werk.

De verloren zoon
Ook Rembrandt, de grootste van alle 17e-eeuwse schilders uit de Lage Landen, liet zich door herbergen inspireren, met name die aan de Zeeburgerdijk in Amsterdam. Het pand dat hij vastlegde staat er nog steeds, maar is nu een woning. Wellicht was deze taveerne de inspiratie voor De verloren zoon in een herberg uit 1635, een beroemd historiestuk waarin Rembrandt zichzelf en zijn vrouw Saskia afbeeldde. Ook Johannes Vermeer had iets met herbergen. Sterker nog: hij groeide op in de Herberg de Vliegende Vos aan de Voldersgracht in Delft. Enkele jaren geleden is nog geprobeerd onder de oude naam de herberg nieuw leven in te blazen, maar inmiddels zit daar Cafe & Boutique Hotel Johannes.

Extra dimensie
Na de 17e eeuw bleef de herberg een geliefd motief in de schilderkunst, terwijl in de 19e eeuw er een extra dimensie bijkwam doordat de plaatselijke herberg in veel kunstenaarsdorpen trefpunt werd voor de bezoekende schilders. Bekende voorbeelden zijn Spaander in Volendam, Hamdorf in Laren, De Tafelberg in Oosterbeek, De Campveerse Toren in Veere en De Roskam in Nunspeet.

Bacchus
Ook in later tijden bezochten en bezoeken kunstenaars herbergen en maken ze er schilderijen over. In Museum More in Gorssel is momenteel de tentoonstelling Magico! Italiaans realisme 1920-1970 te zien. Een van de 70 schilderijen op deze tentoonstelling is Bacchus in de herberg uit 1936 van Gregorio Sciltian. De Romeinse god verschijnt hier tussen gewone mensen in een scène met veel licht en donker, met veel verwijzingen naar Caravaggio die zelf ook een schilderij over Bacchus maakte.