De Zwaan, Elspeet (Gelderland)

Name: De Zwaan, Elspeet (Gelderland)
Telephone: (0577) 22 20 33

Profiel

Herbergen komen, herbergen gaan. En incidenteel maken herbergen een comeback. In de jaren 20 van de 21e eeuw gebeurt dat in Elspeet, een gemoedelijk dorpje op de Veluwe. Daar gaan in 2022 de deuren weer open van Herberg de Zwaan. Dit klassieke pand, breder dan diep gelegen aan de weg die van Nunspeet naar Uddel leidt en omgekeerd, functioneert 400 jaar als herberg, logement en taverne tot de deuren in 2003 sluiten. Twintig jaar later zorgen Erik en Petra van Wijk ervoor dat na een flinke verbouwing de Zwaan weer uit zijn as herrijst.

Dat laatste overigens figuurlijk, niet letterlijk. Hoewel dat eerder in de historie – eind 19e eeuw – wel was gebeurd toen de Zwaan tot de grond afbrandde. Bij de laatste verbouwing in onze tijd werd de gedrukte derde etage bij de tweede etage getrokken zodat voor wie dat wil nu grote en stijlvol ingerichte (familie)kamers beschikbaar zijn met een vide. Verder is alles bouwkundig waar mogelijk bij het oude gelaten.

Eigenaars Erik en Petra van Wijk kennen de regio, ze zijn opgegroeid in en om Nunspeet, Vierhouten en Elspeet. Eriks grootvader was chef-kok in het vlakbij gelegen Hotel Mallejan (uit 1862, bestaat nog steeds) en stond aan de basis van Restaurant ’t Edelhert (bestaat nog steeds, maar wel in een ander pand). De ervaring met en liefde voor de horeca zijn in Herberg de Zwaan in alles te merken. Hotel en restaurant werden met gebruik van warme kleuren en natuurlijke materialen ingericht, de ontvangst is allerhartelijkst, de kwaliteit van de keuken wereldberoemd op de Veluwe en het ontbijt wordt door de charmante bediening aan tafel geserveerd.

Historie

Herberg de Zwaan is gevestigd in een monumentaal pand uit 1882 aan de Uddelerweg, de doorgaande weg door Elspeet. De geschiedenis op deze plek voert veel verder terug. Al in 1470 is hier een herengoed gevestigd, ofwel een eigendom van de hertog van Gelre, van oudsher het Alijt Aertsgoed genoemd. Rond 1600 is het een herberg annex brouwerij. De herberg blijft eeuwenlang in het bezit van de familie Mouw. Nu kwam die naam vroeger veel voor in het dorp, er werd wel gezegd dat er in Elspeet “meer mouwen dan jassen waren”.

In 1882 breekt er brand uit in de Zwaan. Het hele pand gaat verloren, inclusief de mooie hoge Hollandse voorgevel. Het pand wordt echter herbouwd en uitgebaat als Pension Mouw, in later jaren omgedoopt in Logement de Zwaan en vervolgens in Hotel de Zwaan. In de huidige herberg herinnert een oude stoel, die de brand ternauwernood overleeft, nog aan deze tijden. Van de na 1882 nieuw gebouwde herberg wordt Gerrit Bossenbroek eigenaar. Hij draagt al snel, in 1891, zijn eigendom over aan Aart en Gerdina “Dientje” Mouw. Aart Mouw overlijdt in 1911 en Hendrik Heerdink wordt dan de nieuwe eigenaar. Hij maakt van de herberg een echt hotel en in 1924 neemt Gerrit van Rhee, een neef van Heerdink, het over. Tot 2003 kende het hotel verschillende eigenaren, waaronder niet in de laatste plaats de familie Van den Berg. Na 2003 verliest het zijn functie als herberg - zo is er een winkel voor woningdecoratie in het pand gevestigd - maar in 2022 keert Herberg de Zwaan in volle glorie terug.

Dichtbij

Elspeet ontstaat als agrarische nederzetting ergens vlak na het jaar 1000. De naam duidt waarschijnlijk op een oude ontginning, met 'speet' als verwijzing naar omgespitte grond. Het voorvoegsel el als oud is wellicht gebruikt als tegenhanger van het nieuwere Nunspeet (hoewel bijna net zo oud als Elspeet).

In de kern van het esdorp is veel intact gebleven, mede dankzij de aanwijzing tot beschermd dorpsgezicht. Het dorp is terecht trots op zijn geschiedenis. In het historisch museum van Elspeet wordt de collectie getoond aan de hand van zes karakteristieke thema’s: archeologie, schapenteelt, kunstenaars, klederdracht, bio-industrie en kerkhistorie.

Dat laatste thema is in overeenstemming met het bevindelijk-reformatorische karakter van Elspeet, waardoor er zeker vijf kerken zijn te vinden. De oudste is de Dorpskerk aan de Nunspeterweg, een neogotische kruiskerk met driezijdig gesloten koor en een toren met ingesnoerde achtkantige spits. Op deze plek stond al in de 13e eeuw een kapel, het huidige koor stamt uit de 15e eeuw, net zoals de kern van de toren. Buiten Elspeet liggen verschillende hallenhuisboerderijen, veelal van het Veluwse type. Naast de vele wandel- en fietsmogelijkheden rond het dorp zijn er nog andere bekende trekpleisters, zoals de Schaapskooi van Elspeet en Vierhouten, de Lammetjesdag (voorjaar), het Schaapjesscheerdersfeest (zomer), de Boer'ndag (augustus) en de Veluwse Boekenmarkt (juli-augustus).

Omgeving

Elspeet wordt omgeven door bossen en heiden. De interactie tussen dorp en natuur keert terug in de naamgeving: ten noorden ligt de Elspeetsche Heide, ten noorden en oosten het Elspeterbosch, ten oosten de Elspeter Struiken (oude opstanden van vliegdennen, gemengd met loofbos en open stukken) en ten zuiden het Elspeterveld (heidecomplex met vliegdennen, eikenstrubben en naaldbos).

De Leuvenumse bossen onttrekken zich aan deze naamgevingstraditie. Dit natuurgebied met dennen- en loofbossen, heidevelden en zandverstuivingen is bezit van Natuurmonumenten en bestaat uit het Leuvenumse Bos, het Hulshorsterzand en het landgoed Leuvenhorst. Door de Leuvenumse bossen lopen geen doorgaande wegen, waardoor het een ideale bestemming is voor wandelaars en fietsers. Er komt veel wild voor, zoals zwijnen, edelherten, reeën, dassen, boommarters, vossen en af en toe een wolf. Ook is het een broedgebied voor vogels als de nachtzwaluw, de fluiter en de vuurgoudhaan. Een echte aanrader is om de Leuvenumsche beek te volgen. Deze beek van maar liefst 17 kilometer lang heeft de afgelopen jaren zijn oude slingerende loop teruggekregen. Met incidentele overstromingen als gevolg – dus houd daar in de keuze van schoeisel rekening mee.

Verantwoording

Bronnen: Herberg de Zwaan | elspeet.nu, elspeethistorie.nl, Monumenten in Gelderland, nunspeetuitdekunst.nl, Wikipedia
Pictogram zwaan: Designed by Freepik
Pictogram: schaap Kreasi Kanvas (iconfinder.com)